นวัตกรรมบ้านพักขยะ แปลงขยะให้เป็นบุญ

93

เทศบาลตำบลจุน  อำเภอจุน จังหวัดพะเยา แม้จะมีพื้นที่ในการดูแลและให้บริการไม่มากนัก    แต่ก็ประสบปัญหาด้านสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะปัญหาขยะ 

ทั้งนี้ในช่วงที่ผ่านมา ขยะ ถูกบริหารจัดการโดยเทศบาล ซึ่งคงให้บริการ เก็บ ขนย้าย และฝั่งกลบหรือเผาทำลาย แต่ก็ไม่สามารถรับมือกับสถานการณ์จำนวนขยะล้นเมืองที่มากขึ้น และมากขึ้น จนนำมาสู่เวทีความร่วมมือการแก้ปัญหาเพื่อหาทางออกระหว่างชุมชนและภาคส่วนต่างๆ

เบื้องต้น การออกกฎเทศบัญญัติ  การประกาศปิดบ่อขยะ  เป็นทางเลือกหนึ่งที่ถูกนำมาใช้ แต่ก็ยังไม่เพียงพอ หากในทางปฏิบัติไม่มีกิจกรรมหรือกระบวนการด้านการมีส่วนร่วมจากชุมชน โดยเฉพาะการคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง  กลางทาง จนถึงปลายทาง โดยการนำขยะทุกประเภทไปสร้างมูลค่า เกิดรายได้และผลตอบแทน ต่อครอบครัวและชุมชน ส่วนขยะตกค้าง มีที่พักขยะที่ถูกสุขลักษณะไว้ในชุมชน สำหรับขยะอันตรายสามารถกำจัดอย่างถูกต้องและปลอดภัย

ข้อปฏิบัติที่ท้าทาย คือ การให้ความรู้ การรณรงค์เผยแพร่ประชาสัมพันธ์อย่างต่อเนื่อง  การติดตามและให้กำลังใจ เพื่อให้ได้รับความร่วมมือจากชุมชน  ในการคัดแยกขยะ ตามหลัก 3ช. คือ ใช้น้อย ใช้ซ้ำ นำกลับมาใช้ใหม่ พร้อมไปกับการจัดสร้างที่รองรับขยะ คือ “บ้านพักขยะ” ประจำหมู่บ้าน เพื่อเป็นที่รองรับขยะที่สามารถนำมาเพิ่มมูลค่า มีผลประโยชน์ทั้งด้านเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิต รวมถึงคุณค่าทางด้านจิตใจที่สอดคล้องกับวิถีชีวิต ทั้งส่วนบุคคล ครัวเรือน และสังคม

นวัตกรรม  บ้านพักขยะ  แปลงขยะให้เป็นบุญ

เทศบาลตำบลจุน มีวิธีการดำเนินการ โดยมีกระบวนการหรือเส้นทางจัดการขยะ ดังนี้

ขยะอินทรีย์จัดการได้ที่ครัวเรือนเอง โดยการนำไปทำปุ๋ยหมัก ปุ๋ยมูลไส้เดือน น้ำหมักอินทรีย์การทำบ่อแก๊สชีวภาพ   การนำไปทำอาหารสัตว์

ขยะทั่วไปได้แก่เศษพลาสติกต่าง ๆ  กระดาษ  กล่องนม ให้เก็บรวบรวมไวที่ครัวเรือน หรือนำมาบริจาคที่บ้านพัก จากนั้นเทศบาลนำไปอัดก้อนเพื่อเพิ่มมูลค่า  จำหน่ายให้แก่บริษัทกรีนไลน์ หรือคัดเลือกขยะบางส่วนนำมาทำกระเป๋า, เสื่อ และอุปกรณ์เครื่องใช้ในครัวเรือน

ขยะรีไซเคิล   ได้แก่ขวดพลาสติก  ขวดแก้ว  เศษเหล็ก 

ชุมชนสามารถสามารถนำไปขายนำเงินเป็นรายได้เสริมของครัวเรือน หรือนำมาบริจาคที่บ้านพักขยะเพื่อจำหน่ายเป็นเงินสนับสนุนการพัฒนาหมู่บ้านและเป็นทุนการศึกษาเด็กนักเรียน

ขยะอันตราย ถูกรวบรวมไว้ ณ จุดพักขยะอันตรายประจำหมู่บ้าน  จากนั้นพนักงานเทศบาลนำส่ง  อบจ.พะเยา เพื่อนำไปทำลาย ณ สถานที่ควบคุม

ขยะติดเชื้อ  มีการจัดการโดยการส่งให้ รพ.สต.ในเขตพื้นที่ เพื่อดำเนินการทำลายอย่างถูกต้องต่อไป

ผลลัพธ์ของการทำนวัตกรรม

จากการดำเนินงานต่อเนื่องมา 3  ปี พบว่า ประชาชนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการทิ้งขยะ มีรายได้จากขยะ และเกิดความยั่งยืนในการกำจัดขยะโดยชุมชนเอง

การปิดบ่อขยะช่วยคืนป่าต้นน้ำจุน  และทำให้ค่าใช้จ่ายด้านสิ่งแวดล้อมของเทศบาลตำบลจุนลดลงถึง 50%

รูปธรรมที่โดดเด่น ได้แก่ บ้านสร้อยศรีพัฒนา หมู่ที่ 16 เป็นหมู่บ้าน ขยะเป็นศูนย์

โดยเกิดจิตอาสา คัดแยกขยะ งานศพ งานบุญ  มีการสร้างกฎกติกา ของหมู่บ้าน เพื่อกำหนดการมีส่วนร่วมของชุมชน ในการกำจัดขยะและรักษาสิ่งแวดล้อม. มีกิจกรรมถุงผ้าและตระกล้าไปจ่ายตลาด  กิจกรรมตลาดใบตอง ลดรับลดให้ลดใช้ถุงพลาสติก. โดยโรงเรียน วัด และร้านค้า ร้านชำ มีส่วนร่วม

  • ด้วยความร่วมมือจากประชาชน  และการสนับสนุนจากผู้นำท้องที่  
  • ด้วยความมุ่งมันและทุ่มเทของคณะผู้บริหาร และเจ้าหน้าที่ พนักงานเทศบาลตำบลจุน

ส่งผลให้เทศบาลตำบลจุน  ได้รับรางวัลชนะเลิศระดับจังหวัด ประเภททั่วไปในการจัดการขยะ และดูแลสิ่งแวดล้อม