สืบสาน ถ่ายทอดวัฒนธรรมพื้นเมือง..การขับซอพื้นบ้าน

292

ศิลปินจังหวัดพะเยาในไทย สาขาศิลปะการแสดงพื้นบ้านการขับซอพื้นเมือง โดยได้จัดตั้งคณะสแสงชัย-แสงแก้ว ตั้งอยู่ที่บ้านเลขที่ 65/1 หมู่ที่ 12 ตำบลปงอำเภอปง จังหวัดพะเยา

นายไทย ทิพย์เนตร เกิดเมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน 2560 ปัจจุบันอายุ 61 ปี จบระดับมัธยมศึกษาตอนต้นจาก กศน. อำเภอปง จังหวัดพะเยา อาชีพส่วนตัวปัจจุบันเป็นเกษตรกร และอาชีพด้านศิลปะคือการแสดงพื้นบ้านขับร้องเพลงซอของเมืองเหนือ

แรงบันดาลใจหรือความคิดสร้างสรรค์ผลงานทางด้านศิลปะ เมื่อย้อนกลับไปเมื่อสมัยตอนเป็นเด็ก ฐานะทางบ้านยากจน มีพี่น้องหลายคน ทำให้ต้องหาอาชีพเสริม นอกเหนือจากการช่วยเหลือพ่อแม่ทำการเกษตร วันหนึ่งได้มีโอกาสได้ไปงานวัดไปนั่งฟังการขับซอพื้นเมือง จึงเกิดความชอบและสนใจอยากจะเรียนรู้การขับร้องซอพื้นเมือง อยากเป็นศิลปินซอพื้นเมือง จึงขอพ่อครูพรช่วยสอนการขับซอพื้นเมือง ซึ่งพ่อครูพรเป็นครูสอนการขับซอพื้นเมืองในสมัยนั้นและมีความคิดว่าตนเองต้องได้เป็นศิลปะศิลปินซอพื้นเมือง เพื่อให้มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นครอบครัวจะได้ไม่ต้องลำบากและอยากสืบสานวัฒนธรรมซอพื้นเมือง โดยการถ่ายทอดความรู้ การเทคนิคการขับซอพื้นเมืองให้กับลูกๆหลานให้สืบทอดต่อไป

การสร้างสรรค์ผลงานการขับซอพื้นเมืองนั้นเริ่มต้นจาก การจดบันทึกเรื่องราวถ้อยคำที่ประทับใจต่างๆ แล้วนำมาจดบันทึกไว้เป็นบทกลอนหรือทำนองซอ เช่น งานปอยหลวง บวชนาค งานบุญขึ้นบ้านใหม่ ปอยข้าวสังฆ์ รดน้ำดำหัวผู้สูงอายุ เพื่อนำไปเผยแพร่ให้กับผู้ที่สนใจ ต่อจากนั้นจึงได้ไปติดต่อคณะครูโรงเรียนบุญเรืองออช่วยประชาสัมพันธ์หาดเด็กนักเรียนคนไหนสนใจ อยากเรียนการขับซอพื้นเมืองให้ไปฝึกขับสอบที่บ้าน ซึ่งสอนฟรีไม่จำกัดจำนวนผู้เรียน ไม่จำกัดอายุของผู้เรียนและการสอนการขับซอพื้นเมืองนั้นได้เลือกเรื่องที่เคยรวบรวมเรื่องราวต่างๆที่เคยบันทึกไว้มาสอนเด็กๆคัดลอกมาเป็นเรื่องเป็นเรื่องแล้วค่อยๆสอนให้เด็กๆฝึกขับซอพื้นเมือง และฝึกสอน การฟ้อนแง้น มีเด็กๆมาเรียนประจำจำนวน 23 คนซึ่งสามารถขับซอพื้นเมืองขั้นพื้นฐานได้ทุกคน และมีคนที่เรียนแล้วชำนาญการสอบพื้นเมืองจนได้ไปประกวดการขับซอพื้นเมืองหลายเวทีพร้อมทั้งได้รับรางวัลมากมายมาด้วย

การคุณค่าของงานศิลปะที่สร้างสรรค์ขึ้นมาและมีความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะที่โดดเด่น การแสดงกับซอพื้นเมืองของคณะแสงแก้ว-แสงไทยนั้นมีรูปแบบการขับซอทำนองครบถ้วนตามหลักของการขับซอพื้นเมือง เช่น ซอล่องน่าน มีน่านหนึ่ง ซอพม่า ซอเสเลเมา ซอปั่นฝ้าย ซึ่งขับซอพื้นเมืองแต่ละครั้งนั้น ได้มีการฝึกสอนสร้างจิตสำนึกรักในการขับซอพื้นเมืองให้กับสมาชิกในคณะซึ่งมีทั้งเด็กและผู้ใหญ่ให้มีความรักความสามัคคี เอื้อเฟื้อ เผื่อแผ่ต่อกัน มีการวางแผนและแบ่งหน้าที่กันอย่างชัดเจนจึงทำให้การแสดงขับซอพื้นเมืองแต่ละครั้งเป็นไปด้วยความราบรื่นประกอบกับบุคลิกส่วนตัวของสมาชิกแต่ละคนอัธยาศัยดี จึงทำให้คณะของคณะแสงแก้ว-แสงไทยเป็นที่นิยมของคนทั่วไป

ด้านการถ่ายทอดและการเผยแพร่ข้อมูลผลงานศิลปะคณะซอแสงชัย-แสงแก้วมีการรับงานครับสอบพื้นบ้านอย่างต่อเนื่อง เช่น งานปอยหลวง งานบวชนาค ขึ้นบ้านใหม่ งานบุญปอยข้าวสังฆ์ รดน้ำดำหัวผู้สูงอายุและได้มีการเผยแพร่กิจกรรมทางสื่อออนไลน์เช่น Facebook LINE เป็นต้น

นับเป็นต้นแบบที่ดีในการสืบสานและอนุรักษ์วัฒนธรรมพื้นบ้านของล้านนาไทยเมืองเหนือ ได้ซึมซับเอาวัฒนธรรมที่ดีงามของบรรพบุรุษที่ได้ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น และประการสำคัญไม่มีการถ่ายทอดและอบรมสั่งสอนให้กับเยาวชนของท้องถิ่น ที่มีใจรักกันด้านงานศิลปะการขับซอพื้นเมือง ได้มีโอกาสเรียนรู้และได้รับการขยายผลและสืบทอดวัฒนธรรมที่ดีงามของชาวเมืองเหนือต่อไป..